دانلود کتاب جهانگشای جوینی

توضیحات

جهانگشای‌ ، کتابی‌ در بارة‌ تاریخ‌ مغول‌ و خوارزمشاهیان‌ و اسماعیلیان‌

تا ۶۵۵، به‌ فارسی‌، تألیف‌ عطاملک‌ جوینی‌ در حدود ۶۵۰ یا ۶۵۱ تا ۶۵۸٫

این‌ کتاب‌ از منابع‌ معتبر در تاریخ‌ مغول‌ است‌، زیرا مؤلف‌ آن‌ سالها در

دربار ارغون‌ و هولاکو و پسرانش‌، اَباقا و تگودار، صاحب‌منصب‌ و شاهد

بسیاری‌ از رخدادهای‌ آن‌ دوره‌ بوده‌ و برخی‌ حوادث‌ گذشته‌ را نیز از

شاهدان‌ آنها و از خاندان‌ خود ــ که‌ از درباریان‌ خوارزمشاهیان‌ و

مغولان‌ بوده‌اند ــ شنیده‌ بوده‌ است‌ (جوینی‌، ج‌ ۱، مقدمة‌ قزوینی‌، ص‌ د

ـ ه ، عز؛ نیز رجوع کنید به جوینی‌ * ، خاندان‌). همچنین‌ هنگام‌ اقامت‌

در مغولستان‌ در ۶۵۰ـ۶۵۱، به‌ تاریخ‌ سرّی‌ مغولان‌ * دسترسی‌ داشته‌ است‌ و

ظاهراً مغولانی‌ که‌ به‌ حوادث‌ اِشراف‌ داشته‌ و معتمد بوده‌اند، آن‌ را

برای‌ وی‌ ترجمه‌ کرده‌ بوده‌اند. جوینی‌ از منابع‌ اسلامی‌ نیز در نوشتن‌

کتاب‌ بهره‌ فراوان‌ برده‌ است‌ (بویل‌ ، ص‌ ۵۱۱ ـ۵۱۲). مطالب‌ تاریخ‌

جهانگشای‌ در بارة‌ اسماعیلیه‌ نیز اهمیت‌ دارد، زیرا پس‌ از فتح‌ قلعة‌

اَلَموت‌، به‌ دستور هولاکو کتابخانة‌ الموت‌ در اختیار جوینی‌ قرار گرفت‌ و

او تاریخ‌ اسماعیلیه‌ را از منابع‌ آنجا استخراج‌ کرد (جوینی‌، ج‌ ۱،

مقدمة‌ قزوینی‌، ص‌ عز).تاریخ‌ جهانگشای‌ مشتمل‌ بر سه‌ جلد است‌: جلد

نخست‌، شامل‌ تاریخ‌ چنگیز و فتوحات‌ او، دوران‌ سلطنت‌ اوگتای‌ قاآن‌ (پسر

چنگیز) و سلطنت‌ گیوک‌خان‌ (پسر اوگتای‌)؛ جلد دوم‌، شامل‌ تاریخ‌

خوارزمشاهیان‌ و قراختائیان‌، گورخانیان‌ و سرگذشت‌ حکام‌ و شحنگان‌ مغول‌

در عهد اوگتای‌ قاآن‌ تا ورود هولاکو؛ جلد سوم‌، شامل‌ تاریخ‌ منکوقاآن‌ و

تفصیل‌ حملة‌ هولاکو به‌ ایران‌، قلع‌وقمع‌ اسماعیلیه‌ و تاریخ‌ ملوک‌

اسماعیلیة‌ الموت‌ و شرح‌ مذهب‌ اسماعیلیان‌ تا انقراضشان‌. در برخی‌ از

نسخه‌های‌ این‌ کتاب‌ فصلی‌ هم‌ در شرح‌ فتح‌ بغداد به‌ دست‌ هولاکو،

نوشتة‌ خواجه‌نصیرالدین‌ طوسی‌، آمده‌ است‌ (شعار، ص‌ ۳۰۰ـ۳۰۱).تاریخ‌

جهانگشای‌ تاریخ‌ سیاسی‌ محض‌ نیست‌، زیرا مؤلف‌ هنگام‌ شرح‌ وقایع‌، در

بارة‌ اوضاع‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌، بافت‌ شهرها و موقعیت‌ جغرافیایی‌ آنها و

اسامی‌ قدیمی‌ شهرها نیز توضیحات‌ منحصر به‌ فردی‌ داده‌ است‌ (ج‌ ۱، ص‌

۲۹ـ۳۱، ۶۳، ۶۶، ج‌ ۲، ص‌ ۸۷ و جاهای‌ دیگر). در این‌ کتاب‌ در بارة‌

بت‌پرستی‌ اویغوران‌ و «قامانِ» (دانندگانِ سِحر) اویغوری‌ نیز مطالب‌

جالبی‌ آمده‌ (ج‌ ۱، ص‌ ۴۳ـ۴۴) و در بارة‌ بسیاری‌ از اصطلاحات‌ اقتصادی‌،

زمینداری‌، مناصب‌ درباری‌ و نظامی‌ ــ که‌ از دورة‌ مغول‌ در سرزمینهای‌

اسلامی‌ رایج‌ شده‌ ــ توضیح‌ داده‌ شده‌ است‌ (ج‌ ۱، ص‌ ۷۳، ۹۷، ۱۱۲، ج‌

۲، ص‌ ۹۰، ۱۳۷ و جاهای‌ دیگر).جوینی‌ با آنکه‌ از دیوانسالاران‌ مغول‌ بود،

ضمن‌ شرح‌ وقایع‌ از بیان‌ حقایق‌ ابا نداشت‌ و چهرة‌ حقیقی‌ مغولان‌ را

آشکار می‌کرد. او در این‌ کتاب‌ بیطرفانه‌ به‌ بررسی‌ و تحلیل‌ علل‌ شکست‌

سلطان‌ محمد خوارزمشاه‌ و سلطان‌ جلال‌الدین‌ و قیام‌ تارابی‌ و بسیاری‌

حوادث‌ دیگر پرداخته‌ (رجوع کنید به ج‌ ۱، ص‌ ۴ـ ۵، ۸۵ ـ ۹۰، ج‌ ۲، ص‌ ۷۸،

۹۰ـ۹۴، ۱۱۷، ۱۲۰ـ۱۲۲، ۱۳۹) و از این‌ لحاظ‌ شیوة‌ تاریخ‌نگاری‌ او به‌

شیوة‌ ابن‌خلدون‌ نزدیک‌ است‌ (بهار، ج‌ ۳، ص‌ ۵۲ـ۵۳؛ شعار، ص‌ ۳۰۱، ۳۰۶).

وی‌ هنگام‌ ذکر ارقام‌ و اعداد گاه‌ اغراق‌ کرده‌ است‌، مانند اشاره‌ به‌

«هفتاد هزار لشکر» (ج‌ ۱، ص‌ ۱۲۵).نثر تاریخ‌ جهانگشای‌ آمیخته‌ با آیات‌ و

احادیث‌ و امثال‌ و آرایه‌های‌ لفظی‌ و معنوی‌ و اشعار عربی‌ و فارسی‌

متناسب‌ با موضوع‌ است‌. بیشتر اشعار فارسی‌ این‌ کتاب‌ از فردوسی‌ و مسعود

سعد و ظهیر فاریابی‌، و اشعار عربی‌ آن‌ از شاعران‌ مشهور دورة‌ جاهلی‌ و

عباسی‌ است‌ (بهار، ج‌ ۳، ص‌ ۵۲ ـ۵۳ ، ۸۸؛ شعار، ص‌ ۳۰۱ـ۳۰۲ ؛ صفا، ج‌ ۴،

ص‌ ۴۹ـ۵۰). در این‌ کتاب‌ لغات‌ و کلمات‌ مغولی‌ برای‌ نخستین‌ بار به‌ کار

رفته‌ است‌. این‌ کتاب‌ در صرف‌ و طریقة‌ استعمال‌ افعال‌، لغات‌ و ضمایر

فارسی‌، با نثر دورة‌ خود تفاوتهایی‌ دارد. نثر تاریخ‌ جهانگشای‌ بخشی‌

کاملاً مصنوع‌ و بخشی‌ تقریباً ساده‌ دارد و بخش‌ سوم‌ ــ که‌ مطالب‌ آن‌

از نویسندگان‌ دیگر نقل‌ شده‌ است‌ ــ از متن‌ مؤلف‌ ساده‌تر است‌ (بهار،

ج‌ ۳، ص‌ ۵۳؛ برای‌ اطلاع‌ بیشتر در بارة‌ سبک‌ نثر این‌ کتاب‌ رجوع کنید

به همان‌، ج‌ ۳، ص‌ ۵۲ ـ۱۰۰).تاریخ‌ جهانگشای‌ به‌ سبب‌ تقدم‌ و اعتبارش‌

در بارة‌ تاریخ‌ مغول‌، از زمان‌ تألیف‌ شهرت‌ یافت‌ و بسیاری‌ از مورخان‌

معاصر جوینی‌ یا پس‌ از او، از این‌ کتاب‌ بهره‌ برده‌اند، از جمله‌ خواجه‌

رشیدالدین‌ فضل‌اللّه‌ در جامع‌التواریخ‌ * (جوینی‌، ج‌ ۱، مقدمة‌

قزوینی‌، ص‌ عز ـ عح‌). عبداللّه‌بن‌ فضل‌اللّه‌ شیرازی‌ مشهور به‌

وصّاف‌الحضره‌ نیز خلاصه‌ای‌ از تاریخ‌ جهانگشای‌ را ضمیمة‌ کتاب‌ خود،

تاریخ‌ وصّاف‌ * ، کرد و کتاب‌ خود را ذیل‌ آن‌ خواند (وصّاف‌الحضره‌، ص‌

۶۴؛ جوینی‌، ج‌ ۱، مقدمة‌ قزوینی‌، ص‌ عح‌).تاریخ‌ جهانگشای‌ میان‌ سالهای‌

۱۳۲۹ تا ۱۳۵۵ به‌ تصحیح‌ محمد قزوینی‌ و با مقدمة‌ انگلیسی‌ ادوارد براون‌

در سه‌ جلد در لیدن‌ به‌ چاپ‌ رسید. مینورسکی‌، تاریخ‌ جهانگشای‌ را به‌

انگلیسی‌ ترجمه‌ کرد که‌ دانشگاه‌ منچستر (۱۳۳۶ش‌/ ۱۹۵۷) و دانشگاه‌

هاروارد (۱۳۳۷ش‌/ ۱۹۵۸) آن‌ را در دو جلد چاپ‌ کرده‌اند (جوینی‌، مقدمة‌

قزوینی‌، ص‌ ط‌؛ براون‌، ج‌ ۲، حواشی‌ صالح‌، ص‌ ۸۳۱ـ۸۳۲). بویل‌ نیز این‌

کتاب‌ را به‌ انگلیسی‌ ترجمه‌ کرده‌ که‌ در ۱۳۳۷ش‌/۱۹۵۸ در منچستر به‌چاپ‌

رسیده‌ است‌. وی‌ همچنین‌ تاریخ‌ جهانگشای‌ جوینی‌ و جامع‌التواریخ‌

رشیدالدین‌ فضل‌اللّه‌ را به‌ عنوان‌ منابع‌ تاریخ‌ مغول‌ بررسی‌ نموده‌،

که‌ اسماعیل‌ دولتشاهی‌ آن‌ را ترجمه‌ و در مجلة‌ سخن‌ (دورة‌ ۲۳، ش‌ ۵،

فروردین‌ ۱۳۵۳، ص‌ ۵۰۷ ـ۵۱۲) چاپ‌ کرده‌ است‌.منابع‌: ادوارد گرانویل‌

براون‌، تاریخ‌ ادبی‌ ایران‌ ، ج‌ ۲: از فردوسی‌ تا سعدی‌ ، ترجمه‌ و

حواشی‌ و تعلیقات‌ علی‌پاشا صالح‌، تهران‌ ۱۳۵۸ش‌؛ جان‌ اندرو بویل‌، «آثار

جوینی‌ و رشیدالدین‌ به‌ عنوان‌ منابع‌ تاریخ‌ مغول‌»،سخن‌ ، دورة‌ ۲۳،

ش‌۵ (فروردین‌ ۱۳۵۳)؛ محمدتقی‌ بهار، سبک‌شناسی‌ ، تهران‌ ۱۳۵۵ـ۱۳۵۶ش‌؛

جوینی‌؛ جعفر شعار، «تاریخ‌ جهانگشای‌ جوینی‌: اشاره‌ای‌ به‌ ارزش‌ ادبی‌،

تاریخی‌ و اجتماعی‌ آن‌»، در یکی‌ قطره‌ باران‌: جشن‌نامة‌ استاد دکتر

عباس‌ زریاب‌خوئی‌ ، به‌ کوشش‌ احمد تفضّلی‌، تهران‌ ۱۳۷۰ش‌؛ ذبیح‌اللّه‌

صفا، گنجینة‌ سخن‌: پارسی‌نویسان‌ بزرگ‌ و منتخب‌ آثار آنان‌ ، ج‌ ۴،

تهران‌ ۱۳۵۳ش‌؛ عبداللّه‌بن‌ فضل‌اللّه‌ وصّاف‌ الحضره‌، تاریخ‌ وصّاف‌ ،

چاپ‌ سنگی‌ بمبئی‌ ۱۲۶۹

نقد و بررسی ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است .

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “دانلود کتاب جهانگشای جوینی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *